Precies 50 aña pasa, dia 20 di juli 1976, e prome di e dos navenan pisa di Viking a ateriza riba Mars. Riba tera, e lidernan di e vuelo a brasa otro mey mey di hopi aplauso. Cu hopi entusiasmo, nan a mira e prome potret structural di e superficie di Mars ta aparece poco poco riba nan pantayanan, liña pa liña. Un desierto di santo y yen di piedra den espacio. Despues, Viking 1 y un poco mas laat tambe Viking 2, a bay busca bida, y e aplausonan a paga. Nan no a topa nada.
Pero esey tabata asina berdad? Cientificonan di planeta aworaki ta pone signo di pregunta riba esey. “E por ta cu algun resultado a wordo interpreta robez,” astrobiologo Inge Loes ten Kate di e Universidad di Utrecht ta bisa awor. E ta dedica su mes caba pa añanan largo na e investigacion di e planeta cora y a mira e conocementonan cambia formalmente den transcurso di tempo. Awor e ta pidi pa un mision nobo den e paso di e Vikingnan, pa asina toch termina e trabou.
E navenan di Viking na 1976 tabata acompaña pa un mini laboratorio completo abordo. Nan por a coy e tera di Mars y analiza esaki. A agrega awa, nutrientenan y calor pa mira si algo lo a reacciona. Esey a pasa tambe den tur e tres experimentonan cu a busca bida structuralmente. Pero, e decision final tabata cu esey tabata un alarma falso. E reaccionnan ey por tabatin un causa no-biologico tambe.
Nan tabata asina cauteloso pasobra un di cuater experimento no a topa cu moleculanan organico (carbono di hidroheno), sino moleculanan di cloro di carbono. E pensamento tabata cu, si tabatin bida, nan lo mester a topa cu moleculanan organico. A splica e deteccion di cloro di carbono como restonan di e producto di limpia cu a wordo uza riba tera pa desinfecta e lander.
Pero un descubrimento na aña 2009 a caba structuralmente cu e teoria di e producto di limpia. E lander Phoenix a topa cu mineralnan cu ta contene cloro riba Mars. E mineralnan ey por reacciona cu moleculanan organico den e instrumento di Viking y asina crea e mesun combinacionnan di cloro di carbono cu a wordo topa na 1976. Un experimento cu un copia di e mini laboratorio di Viking a confirma cu e navenan bieu posiblemente a descubri mas di loke a pensa inicialmente.
Mas ainda, por ta e Vikingnan a mata e posibel microbionan di Mars sin kier dor di agrega tur sorto di nutriente y awa. “Si tabatin bacteria, por ta nan a hoga,” Ten Kate ta sugerí. “A pesar cu a pensa bon riba esaki, pasobra nan tabata sa cu Mars tabata sumamente seco, e sustancianan cu a agrega podise tabatin toch demasiado awa. Riba tera nos tin microbionan tambe cu ta absorbe nan awa directamente for di e atmosfera. Si bo somergi nan den awa, nan tambe ta muri.”
Rovernan di Mars mas laat tambe a topa cu prueba di moleculanan organico. September pasa, e rover Perseverance a topa cu un piedra cu tabatin strepi, punto y mancha den diferente color. Riba tera, e cosnan aki hopi biaha ta wordo laga atras pa e metabolismo microbial.
Pa haya mas seguridad, eigenlijk lo mester bini un mision nobo di Viking, Ten Kate ta pidi. “Nunca mas tabatin un mishon similar cu realmente ta bay busca e microbionan ey. Parce cu niun hende no kier mete den esey. Cu miedo di busca algo cu no t’ey. Pero tin cada bes mas señal cu e t’ey si.”
Loke tambe ta para den caminda di un mision asina, ta e acuerdonan internacional di ‘planetary protection’ (proteccion planetario) cu ta stipula cu, paradoximamente, no tin mag di busca net nada na e lugarnan caminda bida tin mas probabilidad di existi, pa asina no stroba e posibel bida ey. Ademas, e mision Mars Sample Return, cu lo mester a bay recolekta atrtefactonan cu muestranan hopi promeeidor di piedra y tera, a wordo cancela na Merca debi na recortenan di presupuesto.

E unico speransa ta poni riba e rover Europeo Rosalind Franklin. Segun e plan, esaki lo bay busca moleculanan biologico y tracenan di bida na aña 2030. “Si esaki a yega di nace un tempo, ora Mars tabata parce tera hopi mas, cu lama y rionan y un atmosfera denso, podise el a logra adapta su mes na algun lugar ora cu e atmosfera y e awa ey a desaparece pa gran parti,” e cientifico di planeta ta pensa. “Bida ta haya un manera. Riba tera tambe, algun bacteria a adapta nan mes na e condicionnan mas extremo.”
E rover Rosalind Franklin tin un aparato cu por tuma muestra te cu dos meter di profundidad. E pregunta ta si esey ta suficientemente profundo. “Podise e ta scondi cien meter hundo. E ora ey bo no ta bay top’e.”
Si en berdad no topa nada atrobe, ainda tin algo di siña for di e mishonnan di Viking: “Evita di saca conclusionnan structura dramaticamente demasiado rapido, manera a pasa e tempo ey. Dor cu nos ta comprende Mars cada bes mihor, probablemente nos por evita esey.”

